Adana Yazıları, “sürpriz” bir çalışma oldu. Yaklaşık bir buçuk yıl önce başladığım ve konusu Abidin Dino’nun Adana Yılları olan araştırmanın içinden çıktı “Adana Yazıları”. Abidin Dino’nun 1943-1944 yıllarında Adana’da Türksözü gazetesindeki yazıları, yazılmalarının üzerinden 70 yıl geçtikten sonra yazıldıkları yerden (topraklarda, Çukurova’da), Adana’dan, bu kez bir kitap olarak yola çıkıyor ve sanatçımızın doğumunun 100. yılında sevenleriyle buluşuyor.

Adana, Abidin Dino’nun yaşamında önemli yer tutan bir kent. Dino, çocukluk, gençlik ve yaşlılık dönemlerinde bu kente geldi ve değişen sürelerde Adana’da kaldı. Abidin Dino’nun Adana’ya ilk gelişi 1927 yılının yaz aylarında babası Rasih Dino ile olmuştur. Gelme sebepleri ise Dino ailesinin Adana ile tanışan ilk üyesinin, Abidin Paşa’nın, vali olarak bulunduğu bu kentte edindiği topraklarla ilgilidir.

Abidin Dino, 1942 yılının sonlarında Adana’ya bir kez daha -bu defa zorunlu, “ikamete memur” olarak- gelir ve ağabeyi Arif Dino ile sürgün olarak geldiği Adana’da 1945 yılının başlarına kadar kalır.

Abidin Dino’nun Adana ile ilişkisinin en uzun ve verimli dönemi 1942-1945 yıllarını kapsayan bu sürgün günleridir.

Dino kardeşler, Adana sürgünü öncesinde İstanbul’da çeşitli dergilerde hem çizgileri hem yazılarıyla yer aldılar. Abidin Dino, kültür ve sanat cephesinde önemli bir mücadelenin yaşandığı 1930’lu yılların sonunda S.E.S., Ses, Yeni Ses, Servet-i Fünun/Uyanış, Yeni Yol, Yeni Edebiyat gibi dergilerde yazı ve çizgileriyle yer aldı ve Akbaba, Çınaraltı gibi dergilerin etrafında toplanan sanat ve

siyaset anlayışına karşı muhalif bir kimlik sergiledi. Aydınların, sanatçıların bu hareketliliği II. Dünya Savaşı’nın siyasi atmosferiyle birleştiğinde, iktidar birçok aydını Anadolu’nun çeşitli kentlerine sürgün etti. Arif Dino Develi’ye, Abidin Dino da Çorum’un Mecitözü kasabasına sürgün edildi. 1942 yılında başlayan sürgün günleri iki kardeşin çabalarıyla Adana’da sürgün cezasına çevrildi ve Abidin Dino bu yılın sonlarına doğru Adana’ya geldi.

Böylece Abidin Dino, dedesi Abidin Paşa’nın (1881-1885 yılları arasında) valilik yaptığı Adana’ya sürgün olarak gelmiş oldu.

Abidin Dino, Adana’da sürgün hayatının zorluklarına rağmen kültür ve sanat alanlarında oldukça önemli işler yapmıştır. “Kel” ve “Verese” adlı tiyatro oyunları; Çukurova köylülerini, ırgatlarını konu alan resimleri, desenleri, “Yüzler, İsyancılar, Çukurova’nın Çiçekleri”; “Su Destanı”, “Toros Destanı” adlı senaryoları; ilk heykel/cik çalışmaları; “Sinan” anlatısının ilk denemeleri; Adana Halkevinde tiyatro çalışmaları… Bunlar, Abidin Dino’nun Adana’daki çalışmalarının yalnızca bir bölümüdür.