6100 sayılı (yeni) Hukuk Muhakemeleri Kanununun yürürlüğe girmesiyle 01 Ekim 2011 tarihinde (bazı maddeleri hariç) yürürlükten kalkan Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun kabul edildiği 1927 yılından, 87 nci maddenin son cümlesinde yeralan davakonusunun ıslahla arttırılamayacağına ilişkin hükmün Anayasa Mahkemesinin 20.7.1999 tarihli ve 1/33 sayılı kararıyla iptaline kadarki dönemde yayımlanmış bulunan Yargıtay kararlarının azlığı ile anılan Anayasa Mahkemesi kararından sonra başlatılan tartışmalar ve üst üste yayımlanan Yargıtay kararları dikkate alındığında, ıslah hükümlerinin uygulamada, yeterince bilindiği söylenemez. Anılan dönemde öğretide de, 1982 yılında yayımladığım "Medenî Yargılama Hukukunda Islah" adlı kitabımın (ki doçentlik tezi olarak hazırlanmıştır) dışında, ders kitaplarındaki sınırlı açıklamalarla dar kapsamlı bazı makaleler dışında yayın yapılmamıştır.

Yargı (yargılama) işlevi, Devletin başta gelen en önemli işlevlerinden biridir. Şu veya bu nedenle, mahkeme önüne gelen bir uyuşmazlığın tarafı durumunda bulunanlar, "haklarına, en çabuk bir biçimde, ucuz ve basit bir yargılama sonunda kavuşmak" isterler. İstediklerini verecek olan Devlet, mahkemeleri eliyle, yargılama işlevini "adaletli karar verme" biçiminde yerine getirir. Mahkemeler bu işlevi yerine getirirken, şekilleri ve süreleri önceden ayrıntılı olarak belirlenmiş olan yargılama yöntemlerini (muhakeme usullerini) uygulamak durumundadırlar. Bu nedenle taraflar, yargılama yöntemlerinin koyduğu biçimsel (usulî) kurallara uygun olarak davranmak zorundadırlar. Uyulması zorunlu olan ilkelerden biri de, "iddianın ve savunmanın genişletilmesi/değiştirilmesi yasağı"dır. Taraflar, iddia ve savunmalarını yargılamanın başında (belli bir zaman kesitine kadar) yaparlar ve sonradan bunları, kural olarak, değiştirip genişletemezler. Ancak tarafların bazen, şu veya bu nedenle, yargılamanın başında yanlış veya eksik iddia ve savunmada bulunmuş olabilmeleri mümkündür. Başlangıçta yapılan yanlışlık veya eksiklik, hiçbir şekilde değiştirilemeyecek ve düzeltilemeyecek olursa, mah-kemeden adalet isteyenlerin hakları, biçimsel kurallar nedeniyle tehlikeye düşebilir. Böyle bir sonuç ise, uyuşmazlık konusu olan hakkın kime ait olduğunu adaletli bir kararla belirlemek zorunda olan mahkemelerin işlevinin gerçekleşememesi demektir. Yargılama yönte-mindeki biçimsel kuralların katı olarak uygulanarak, taraflar arasındaki hakkın adaletli bir biçimde dağıtılmasının önlenmesi demek, biçimsel kuralların adalete yeğlenmesi anlamına gelir. Böyle bir durum, hakkın adaletli dağılımı için kendisine sığınılan yargı gücüne sahip Devletten yakınmaya yolaçabilecektir. Bu tür kararların çoğalması halinde ise, yargılama işlevinden yakınmalar artacaktır. Toplumsal huzuru bozan böyle bir sonucun mutlak olarak önüne geçilmek gerekir.
 

Yargılamadaki biçimsel kuralların (şekilciliğin), hakkı (asıl hakkın özünü) yoketme tehlikesini önleyecek, adaleti sağlayacak ve hakkın mahkeme tarafından gerçekten haklı olan tarafa verilmesini sağlayacak araçlardan en önemlilerinden biri de ıslah kurumudur.